• tradycja

    Wielkanoc w Grecji

    Niemal wszyscy Grecy należą do Autokefalicznego Kościoła Ortodoksyjnego, czyli Prawosławia. Wielkanoc, czyli po grecku Pascha jest dla nich najważniejszym świętem. Jest to święto „ruchome” i w tym roku odbywa się tydzień po naszych katolickich świętach tj. 28 kwietnia. Siedem dni przed Wielkanocą rozpoczyna się Wielki Tydzień. Wszyscy życzą sobie Wesołych Świąt, czyli „Kalo Pascha”. Większość Greków już nie pracuje, a Wielki Piątek i Poniedziałek Wielkanocny są dniami wolnymi od pracy dla wszystkich. W tym czasie wszystkie szkoły mają dwutygodniowe ferie.

    Wielki Tydzień to czas porządków i przygotowań kulinarnych. Kilka dni przed Wielkanocą gospodynie domowe barwią jajka na czerwono za pomocą wywaru z buraków lub czerwonej cebuli lub po prostu chemicznym barwnikiem. Czerwony kolor symbolizuje męki Chrystusa,
    a jajko Jego Zmartwychwstanie. W każdym domu wypiekane są tradycyjne ciasteczka Koulourakia. Jest to tydzień ścisłego postu, czyli całkowitego zakazu spożywania mięsa.

    W Wielki Piątek wieczorem Grecy udają się do kościoła na mszę, która rozpoczyna się o godzinie 19. Każdy chce być jak najbliżej ołtarza, jest tłoczno, ale wciąż w logicznym porządku, mężczyźni po prawej, kobiety po lewej. Starsze osoby siedzą z tyłu w wygodnych krzesełkach. Na środku kościoła stoi pięknie przyozdobiony, symboliczny grób Jezusa, szklana skrzynia na czterech wysokich nogach, w środku której na bordowych poduszkach leży Jezus ściągnięty z krzyża, a nad skrzynią rodzaj baldachimu. Każdy pragnie się tam dostać, chociaż na chwilkę. Cała msza jest „prześpiewana” przez Papasa (gr. Παππάς, prawosławny kapłan) i jego pomocników, którzy intonują ewangelię. Papas z bardzo zasmuconą twarzą  kołysze kadzielnicą, podchodzi do skrzyni z ciałem Jezusa i nagle spryskuje wszystkich obecnych wodą różaną. Przed godziną 22 z kościoła wychodzi procesja Męki Pańskiej z krzyżem i Epitafium. Wielu wiernych z lampionem lub świeczką, w ciszy uczestniczy w procesji, w tle kościelne dzwony wybijają żałobny ton.

    W Wielką Sobotę wszyscy przestrzegają postu, lub nawet w ogóle nie jedzą, wielu nie spożywa nawet oliwy z oliwek. Wieczorem o godzinie 21 rozpoczyna się najważniejsza w roku msza – Anastasi, na którą udają się wszyscy, bez wyjątku.  Każdy wierny jest odświętnie ubrany i ma ze sobą dużą, długą świecę zwaną tutaj labatha.

    Około północy kościół jest przepełniony, dookoła kościoła zgromadzeni są liczni wierni. Czuć podniosłą atmosferę, która wzrasta z minuty na minutę. Panuje ogólne podniecenie w oczekiwaniu na Zmartwychwstanie.  Światła gasną, ksiądz wychodzi z kościoła z zapaloną świecą i ogłasza, że Chrystus Zmartwychwstał i przekazuje płomień dalej. Każdy stara się odpalić swoją świecę od świecy księdza i następnie swoją świecą przekazuje płomień kolejnej i kolejnej osobie. Według wierzeń jest to płomień sprowadzony z Jeruzalem z kościoła Zmartwychwstania Pańskiego i jest z tym związany szczególny mistycyzm.

    O północy w całej Grecji rozbrzmiewają odgłosy dzwonów kościelnych, słychać huk petard i odpalanych fajerwerków. Wszyscy są szczęśliwy, że Jezus zmartwychwstał i wypowiadają słowa „Christos Anestis” (co oznacza Chrystus zmartwychwstał), oraz „Alithos Anestis” (prawdziwie zmartwychwstał). Wszyscy się radują i życzą sobie wszystkiego najlepszego, czyli „Hronia polla!” co w wolnym tłumaczeniu oznacza wielu lat.

    Następnie każdy udaje się do domu na długo wyczekiwany posiłek, uważając przy tym by świeca nie zgasła. Przed wejściem do domu, na górnej framudze głównych drzwi, dymem ze świecy wykonuje się znak krzyża. Jest to stara tradycja, rysunek krzyża jest znakiem bożej łaski i opieki, ma przynieść szczęście i chronić domowników. Następnie po wejściu do domu świecą zapala się „znicz” w domowym ołtarzyku z ikonami świętych. Każdy grecki dom ma taki kącik i w każdym powinien pojawić płomień z Jeruzalem.

    W końcu Grecy mogą zasiąść do stołu. Czeka na nich tradycyjna zupa magierica, w jej skład wchodzi wątróbka, flaczki jagnięce, sałata i zacierka z jajka i soku z cytryny. Dla wielu młodych Greków jest to noc zabawy do białego rana.

    W niedzielę od wczesnego rana w każdym greckim domu rozpoczyna się wielkie grillowanie jagniąt oraz kokoretsi, czyli podrobów (kawałki śledziony, wątroby, serca itp. w baranich flakach), które serwowane jest jako przystawka. Grecy spędzają ten czas siedząc w ogrodach lub na tarasach przy rożnach i zewsząd dobiega głośna grecka muzyka. Na stołach znajdziemy tzatziki oraz nabiały i długo wyczekiwane mięsa. Jako uzupełnienie obiadu są smażone ziemniaki i zielona sałata. Tradycyjnym wielkanocnym smakołykiem jest kurabiedes, czyli waniliowe ciasteczka z cukrem pudrem, oraz tsoureki (chałka) przyozdobiona jajkami. Dzieci zajadają czekoladowe jajeczka i króliczki. Jeśli jest się chrzestnym, w tym dniu należy wręczyć dziecku wartościowy prezent.

    W Wielkanoc rozbija się wcześniej gotowane i barwione jajka, jest to tradycja i jednocześnie zabawa. Jedna osoba wypowiada słowa „Christos Anestis” po czym uderza w jajko drugiej osoby, która odpowiada „Alithos Anestis„. Rozbijanie jajek ma przynosić szczęście, wygrywa osoba której jajko nie pękło po zderzeniu.

    Wielkanoc to czas radości i rodzinnej biesiady, przy akompaniamencie wina, retsiny i piwa. Jeszcze wiele dni po Wielkanocy wszyscy wzajemnie się pozdrawiają i życzą sobie Hronia polla!

  • historia,  tradycja

    25 marca – Święto Niepodległości

    Dzień 25 marca jest w Grecji bardzo ważnym świętem państwowym jak również kościelnym.  Jest to dzień Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny, czyli objawienia się Archanioła Gabriela, który przyniósł jej radosną nowinę, iż będzie matką Zbawiciela.

    W tym wyjątkowym dniu w 1821 roku biskup Patry Germanos wywiesił pobłogosławioną przez niego grecką flagę na dziedzińcu klasztoru Agia Lavra koło Kalavrity (opis o Kalavricie znajdziesz TUTAJ), jednocześnie wypowiadając słowa „Eleftheria i fanathos”, czyli wolność, albo śmierć. Ten symboliczny gest został uznany za oficjalne rozpoczęcie powstania antytureckiego.

    Grecja była okupowana przez Turków od czasu upadku Konstantynopolu, tj. po 1453 roku i przez kolejne 400 lat borykała się z brutalnym i bezwzględnym najeźdźcą. Już pod koniec XVIII wieku dochodziło do coraz to częstszych wybuchów antytureckich. W owym czasie Rewolucja Francuska była dodatkową inspiracją dla Greków, którzy coraz bardziej marzyli o odzyskaniu utraconej wolności.

    Przez te 400 lat okupacji tożsamość grecka przetrwała głównie dzięki religii, czyli silnie kultywowanemu prawosławiu. Kościół jednoczył uciśnione społeczeństwo i bardzo często mnisi i księża ortodoksyjni uczestniczyli w akcjach konspiracyjnych ku uzyskaniu niepodległości ojczyzny.

    Walki wyzwoleńcze trwały latami i Grecy przez długi okres byli osamotnieni i zapomniani przez resztę Europy. Dopiero z czasem zaczęła tworzyć się grupa miłośników Grecji, często wykształconych europejczyków, którzy ściągali do Grecji by wspomóc w walkach.  Do grupy tej należał m.in. angielski poeta Byron oraz spora ilość Polaków.  Grecja uzyskała wsparcie militarne również z Niemiec, Francji i Rosji, która wypowiedziała wojnę Turcji i to między innymi przyczyniło się do kapitulacji Turcji, która ostatecznie zgodziła się na niepodległość Grecji po trwających prawie 10 lat zmaganiach.

    Oficjalny akt przyznania niepodległości gwarantowanej przez najważniejsze państwa europejskie, Grecja otrzymała w 1830 r. Grecy co prawda uzyskali wtedy niepodległość, ale nie pokój, gdyż nie oznaczało to, że cały kraj jest wyzwolony i zjednoczony. W wyznaczaniu granic nowego państwa uczestniczyło wiele zainteresowanych stron i nie spełniały one oczekiwań narodu, ponieważ terytorium państwa było znacznie mniejsze niż zakładali Grecy. Na przestrzeni kolejnego stulecia różne regiony i wyspy greckie stopniowo były przyłączane do Grecji, dla przykładu Kreta dopiero w 1913 roku. Obecny kształt i rozmiar Grecja osiągnęła dopiero w 1947 r., gdy jako ostatnie  zostały przyłączone Wyspy Dodekanezu.

    Każdego roku 25 marca do Agio Lavra przybywają rzesze Greków by upamiętnić wydarzenie z 1821 roku i świętować wyzwolenie się spod rąk Turków. Tego dnia w wielu greckich miastach i miasteczkach odbywają się parady. Wielu Greków dzierżąc w dłoniach biało-niebieskie flagi manifestuje swoją przynależność narodową i  ze szczerą radością życzą sobie wzajemnie „Chronia polla”, czyli „wielu lat”.

    Wielu lat w pokoju wszystkim!

  • Grecja,  tradycja

    Czysty Poniedziałek

    Karnawał to czas zabawy i biesiady przy syto zastawionym stole, przy którym nie może zabraknąć wina i chęci do zabawy, ale Karnawał nie trwa wiecznie.

    Po Karnawale, dokładnie 40 dni przed Wielkanocą rozpoczyna się Wielki Post czyli „sarandakosti”, czas wyrzeczeń kulinarnych. Pierwszy dzień Wielkiego Postu to Καθαρα Δευτερα, czyli Kathara Deftera, powszechnie używa się również określenia  Kathari Deftera, co w wolnym tłumaczeniu oznacza Czysty Poniedziałek. Nazwa wywodzi się z tradycji, gdy za dawnych czasów wszystkie gospodynie domowe rozpoczynały wielkie sprzątanie dokładnie tego dnia. Kobiety dokładnie myły naczynia oraz kuchnię, by nie został żaden ślad po tłustych karnawałowych daniach.

    Obecnie podczas Kathara Deftera wiele osób wybiera się na piknik na łono natury, gdyż jest to również dzień puszczania latawców. Od samego rana, na plaży można obserwować całe rodziny zaangażowane w puszczanie kolorowych, często własnoręcznie wykonanych latawców.

    Spora część Greków woli udać się na obiad do specjalnych tawern i restauracji, które specjalizują się w potrawach z owoców morza – thalasina. Typowe menu tego dnia to między innymi: risotto z krewetkami, gulasz z ośmiornicą, pieczona ośmiornica, spaghetti z owocami morza, smażone kalmary. Specjałem dnia jest taramosalata czyli pasta z ikry. Serwowane są różnego rodzaju sałatki, warzywa i tradycyjne pieczywo zwane Lagana, które jest posypane sezamem, ma wydłużony kształt i jest podobne do płaskiego podpłomyka.  Na deser podawana jest tradycyjna chałwa. Tawerny i restauracje są przepełnione!

    Mimo, że dnia poprzedniego oficjalnie zakończył się Karnawał, w  wielu wioskach utrzymywana jest tradycja kontynuacji zabawy karnawałowej także podczas Czystego Poniedziałku. Przez główne ulice przechodzą parady, grupy roześmianych i roztańczonych przebierańców. Śpiew i wino, oraz często stosowane symbole falliczne przypominają starożytne obrzędy poświęcone Dionizosowi.

  • Grecja,  Peloponez,  tradycja

    Karnawał w Patrze

    Patra to mekka dla miłośników dobrej zabawy, szczególnie w okresie karnawału, dlatego szaleni imprezowicze powinni tu być w nadchodzący weekend
    tj. 8-10 marca.

    Co roku 17 stycznia rozpoczyna się Karnawał w Patra, czyli Patrino Karnawali. Karnawał ten ma 180-letnią tradycję i jest to największa tego typu impreza w Grecji. Trwa on kilka tygodni i  jest dumą miasta. Podczas weekendów w centrum na Placu Georgiou organizowane są koncerty i inne pokazy, które dostarczają rozrywkę osobą w różnym wieku.

    Centrum miasta jest kolorowo przyozdobione i na głównych placach stoją olbrzymie figury o tematyce karnawałowej. W sklepach można zaopatrzyć się maski lub kostiumy. Przed wieloma kafeteriami wystawione są manekiny w strojach karnawałowych. To ostatnia szansa by wykupić przebranie i przyłączyć do jednej z wielu tematycznych grup, które będą uczestniczyć w wielkiej paradzie. Koszt kostiumu to około 30 euro.

    W przedostatni weekend (03.03.19) karnawału w centrum miasta odbywały się parady kostiumowe dla dzieci. W ostatni tydzień karnawału młodzież jest podekscytowana! Zbliża się największa impreza roku! Coraz częściej na ulicach miasta można dostrzec młodych ludzi przybranych w kolorowe maski lub śmieszne czapeczki, peruki…

    Właściwy karnawał to ostatni weekend (8-10.03.19) przed rozpoczęciem Wielkiego Postu. W sobotę o g. 18:30 rozpoczyna się wielka parada, która trwa kilka godzin i przebiega wyznaczoną trasą w centrum miasta przy akompaniamencie głośnej muzyki greckiej lub prosto z Rio. Uczestnicy parady są szczęśliwi, skaczą, tańczą. Jest to chyba jedyny weekend w roku, podczas którego wszędzie widać pijących alkohol Greków. Po paradzie wszyscy młodzi idą do barów i klubów by potańczyć (co na co dzień nie jest takie oczywiste). Impreza trwa do białego rana!

    W niedzielne popołudnie o g. 14 parada jest powtarzana. Kończy się w porcie, wtedy też zostaje podpalona i zepchnięta do morza karykaturalna figura, czyli król karnawału. Wieczorem około godziny 21 rozpoczyna się pokaz sztucznych ogni, fajerwerków – jest to symboliczne zakończenie karnawału.

    By przybliżyć Wam atmosferę karnawału z Patry poniżej podaję link do krótkiego filmiku promującego Karnawał na youtube:

    https://www.youtube.com/watch?v=ZLW7udBXres

    oraz nasza relacja z Karnawału:

    https://www.youtube.com/watch?v=k0oj3Grd–I&t=20s

  • Grecja,  tradycja

    Tsiknopempti, czyli grecki Tłusty Czwartek

    Dzisiaj Tłusty Czwartek i jest to wyjątkowy dzień nie tylko w Polsce, jego odpowiednikiem w Grecji jest Tsiknopempti, czyli… Wędzony Czwartek 😉

    Podobnie jak w polskiej tradycji dzień polega na objadaniu się, ale w tym przypadku pączki są zastąpione mięsem grillowanym, typu souvlaki, kiełbaski i inne. Od wczesnych godzin porannych nad całą Grecją unosi się dym z grilla, oraz aromatyczny zapach pieczonego mięsa, czyli tzw. „tsikna”, stąd nazwa Tskiknopempti. Grilluje się nie tylko w rodzinnym gronie, na głównych placach przed barami i kafeteriami również są wystawiane grille. Zewsząd dobiega głośna muzyka, jest to dzień zabawy
    i prawdziwej uczty mięsnej. Wieczorem młodzi ludzie udają się do tawern by jeść i pić. To okres karnawału, który tradycyjnie co roku jest obchodzony bardzo hucznie i syto, to czas zabawy, tańca, śpiewu! Do karnawałowego stołu idealnie pasują mięsne potrawy, gdyż już wkrótce nadejdzie
    40-dniowy Wielki Post.